Футболшының психологиялық дайындығы

Психологиялық дайындық — жиі ескерілмейтін, бірақ шешуші фактор. Матч барысында ойыншы қысымға, сынға және қателік қорқынышына тап болады. Физикалық дайындық тең болғанда, нәтижені көбінесе психологиялық тұрақтылық анықтайды. Бұл материалда назарды басқару, қысымға төзу және қателіктен кейін қалпына келу тәсілдерін қарастырамыз.

Қысым деген не

Қысым — бұл тек жағымсыз сезім емес, дене реакциясы. Жүрек соғысы жиілейді, тыныс тарылады, бұлшық еттер кернеуге түседі. Егер ойыншы бұл реакцияны түсінбесе, ол оны қорқыныш деп қабылдап, шешімдері нашарлайды. Ал түсінген ойыншы оны қалыпты жағдай ретінде қабылдай алады.

Қысымды толық жою мүмкін емес, оны басқаруға болады. Тыныс алу жаттығулары, қарапайым ырғақ және нақты міндетке назар аудару — қысымды азайтатын қарапайым құралдар. Ең бастысы — қысымды қарсылас ретінде емес, ойынның бір бөлігі ретінде қабылдау.

Назарды басқару

Назар шашыраса, шешімдер баяулайды. Ойыншы бір уақытта алаңға, көрерменге, төрешіге және сынға назар аудара алмайды. Кәсіби ойыншы назарын тек басқарылатын нәрсеге бағыттайды: өз қозғалысына, допқа және серіктесіне. Қалғанын елемеу — дағды.

Матч алдында назарды жинақтаудың қарапайым әдісі бар: бір ғана міндетті таңдау. Мысалы, бүгін мен допсыз жиі ашыламын. Нақты бір мақсат назарды жинақтап, артық ойларды ығыстырады. Бұл тәсіл қарапайым, бірақ өте тиімді.

Қателіктен кейін қалпына келу

Қателік — ойынның бөлігі. Ең мықты ойыншылар да қателеседі, алайда айырмашылық қатеден кейінгі әрекетте. Егер ойыншы қатеге ұзақ уақыт қайта оралса, келесі әрекеттері де нашарлайды. Қатені тез ұмытып, келесі эпизодқа назар аудару — үйренуге болатын дағды.

Пайдалы әдіс — қатеден кейін бір түзету әрекетін орындау. Сәтті қимыл сенімді қалпына келтіреді. Осылайша ойыншы өзін жазаламай, алға жылжиды. Өзін сынау орнына нақты түзетуге назар аудару әлдеқайда нәтижелі болады және командаға да пайда әкеледі.

Командалық атмосфера

Психологиялық тұрақтылық жеке іс емес. Командадағы сенім мен қолдау ойыншының өзін еркін сезінуіне жағдай жасайды. Қателескен серіктесті сынау орнына қолдау — атмосфераны жақсартады. Жақсы атмосферада ойыншылар тәуекелге баруға батыл болады.

Бапкердің рөлі де маңызды: айқын талап пен әділ баға ойыншыға сенім береді. Белгісіздік, керісінше, күйзеліс тудырады. Сондықтан команда ішіндегі ашық қарым-қатынас тек этикалық емес, сонымен бірге тактикалық тиімділікке тікелей әсер етеді.

• Тыныс алу жаттығулары арқылы қысымды басу.
• Матч алдында бір ғана нақты мақсат қою.
• Назарды тек басқарылатын нәрсеге бағыттау.
• Қатеден кейін бірден бір түзету әрекетін жасау.
• Серіктестерді сынамай, қолдау көрсету.

Ұзақ мерзімді тұрақтылық

Психологиялық дайындық бір күнде қалыптаспайды. Ол күнделікті әдеттерден, ұйқыдан, демалыстан және өзіне деген әділ қатынастан жинақталады. Тұрақты күн тәртібі мен айқын мақсаттар күйзеліске төзуді жеңілдетеді. Осы негіз ұзақ маусымда өзін айқын көрсетеді.

Маусым ішіндегі күйзеліс

Психологиялық жүктеме маусым бойы жинақталады. Ұзақ жол, тығыз кесте, жарақат және нәтиже қысымы біртіндеп әсер етеді. Осы жинақталған шаршауды уақытында байқамау өнімділіктің біртіндеп төмендеуіне әкеледі, тіпті физикалық дайындық жоғары болса да.

Күйзелісті азайту үшін үзілістерді жоспарлау керек. Демалыс күндері футболдан толық алаңдамау, отбасымен уақыт өткізу және ұйқыны тәртіпке келтіру — қарапайым, бірақ тиімді шаралар. Тұрақты демалыс ұзақ маусымда сенімді өнімділіктің негізі болып саналады.

Мақсат қою өнері

Дұрыс қойылған мақсат назарды жинақтайды және ынтаны сақтайды. Алайда тым үлкен мақсат күйзеліс тудырады, ал тым кіші мақсат ынтаны сөндіреді. Ең тиімдісі — нақты, өлшенетін және қысқа мерзімді мақсат. Мысалы, келесі матчта доп жоғалтуды азайту.

Мақсатты жазып, орындалуын бақылау әдеті нәтижені айқын көрсетеді. Әр апта соңында қысқа қорытынды жасау ойыншыға ілгерілеуді көруге мүмкіндік береді. Көрінбейтін ілгерілеу ынтаны төмендетеді, ал жазылған нәтиже керісінше оны күшейтеді және келесі қадамды айқындайды.

Кәсіби ұзақ мансап

Ұзақ мансап үшін психологиялық тұрақтылық физикалық қабілеттен кем емес. Жылдар өткен сайын жылдамдық төмендеуі мүмкін, бірақ ойлау мен шешім сапасы артады. Осы өзгерісті түсінген ойыншы өз ойынын бейімдеп, жаңа рөлде де пайдалы бола алады.

Мансап соңындағы өтпелі кезең де психологиялық дайындықты талап етеді. Жаңа рөлге, бапкерлікке немесе басқа бағытқа бейімделу уақыт пен ашық ойлауды қажет етеді. Бұл кезеңді де үйрену процесі ретінде қабылдау ұзақ әрі мазмұнды жолдың табиғи жалғасы болып табылады.

Ең бастысы — футболды жазалау емес, үйрену алаңы ретінде қабылдау. Әр матч тәжірибе, әр қате сабақ. Осы көзқарас ойыншыны ұзақ мерзімде мықты әрі сенімді етеді және оған команда алдындағы жауапкершілікті жеңіл көтеруге көмектеседі.